Vita Brevis

Krinkelende winkelende waterding

Een meisje vist een beestje uit het water, terwijl een briesje een lokje haar voor haar gezicht blaast. Is dat een overdaad aan verkleinwoorden? Niet in het geval van VITA BREVIS, de nieuwe middellange film van Thierry Knauff, de meticuleuze maker van onder meer het essay Wild Blue. Notes à quelques voix en indrukwekkende kleinoden als Seuls en Abattoir. In veertig minuten wonderbaarlijk gestileerde observatie in weelderig zwart-wit schetst Knauff de levensloop van een hoogst uitzonderlijk insect, een eendagsvlieg van wel zo’n 10 centimeter lang die slechts voorkomt in een zijrivier van de Donau en op enkele andere plekken. Knauff verheft deze eendagsvlieg – een woord dat in zijn figuurlijke betekenis van oppervlakkige vluchtigheid een pejoratieve bijklank draagt – tot een haast duizelingwekkend Sublieme Schoonheid. Daarin schuilt een aantrekkelijke tegenstelling: de kleine, fragiele eenvoud van leven en dood in VITA BREVIS schuurt aan tegen naar eeuwigheidswaarde strevende begrippen, geschreven met een hoofdletter. De filmtitel is dan ook de helft van het Latijnse aforisme ars longa, vita brevis: het leven is kort, kunst (of vaardigheid) is lang.

VITA BREVIS koestert een bedrieglijke eenvoud die het resultaat is van een uitgesponnen, minutieuze aandacht voor details in klank en beeld. Bedrieglijk ook omdat Knauff onschuld stapelt op broosheid op verstilling. Het geluid van ruisende bladeren echoot in kwetterende vogels en de fladderende vleugels van de eendagsvliegen. Met zijn luide gebrom scheurt een overvliegend sproeivliegtuig als een gewelddadige indringer door een paradijselijke natuur. Het engelachtige meisje kijkt met koolzwarte ogen naar de insecten met hun lange staart, vliesachtige vleugels en zwarte oogbollen. Zij is cruciaal voor VITA BREVIS, dat in een eerder stadium nog Hannah et le fleuve heette. Zonder haar zou VITA BREVIS een prachtig geësthetiseerde natuurfilm zijn waar de cyclus van leven en dood plaatsgrijpt in een reservaat van schoonheid. Met haar plaatst Knauff de scheppende observatie centraal, via haar en de filmmaker naar de kijker. Met verwondering ziet het meisje de eendagsvliegen ontpoppen, opgepeuzeld worden en een paringsdans uitvoeren met de waterspiegel als balletvloer. En dan is de dag (en de film) alweer voorbij.

De vertoningen van VITA BREVIS gaan vergezeld van een ander eendagsportret, niet uit het leven van een wonderlijk insect maar uit het zondagsleven van de stad Brussel in de jaren zestig. Thierry Knauff koos namelijk om zijn film samen te vertonen met het documentaire pareltje Dimanche (1963) van Edmond Bernhard (dvd-uitgave gesignaleerd in FM 664). Bernhard portretteert de bijna levenloze vrije tijd in Brussel, een gestolde tijd voor een maatschappij die recreatieve verstrooiing beschouwt als een verworvenheid van haar sociaal-economische systeem. Het leven in Knauffs VITA BREVIS heeft geen tijd om stil te staan. Leven en dood volgen elkaar in een oogwenk op. VITA BREVIS houdt toch halt bij het momentane en plaatst zichzelf daarvoor buiten de elkaar opvolgende levenscycli. Een efemere verstilling tussen de plooien van de tijd.

Geschreven door BJORN GABRIELS

Vita Brevis

06/06/2016
Regisseur: 
Acteurs: 
Scenario: 
Genre: 
Productiejaar: 
2015
Distributeur: 
Les Films du Sablier

Media: