Remember

Verboden te vergeten

Ook al zegt Egoyan zelf dat hij met REMEMBER (na het op verschillende niveaus te interpreteren The Captive) een eenvoudige film wilde maken die “gewoon van a naar b” gaat, toch past deze film perfect in zijn oeuvre, dat gelaagd is, complexe personages opvoert en vaak over gemis gaat. Het onderwerp, het verwerken van trauma’s van de Holocaust, is niet zo’n vreemde keuze voor een regisseur die ervoor ijvert dat de Armeense genocide door het Ottomaanse rijk, die in 1915 begon en waarbij ruim een miljoen Armeniërs omgekomen zijn, niet genegeerd of vergeten wordt. Het is het onderwerp van Ararat uit 2002; maar ook in andere van zijn films (zoals Calendar, 1993) is die historische achtergrond sterk aanwezig.

In REMEMBER wordt de dementerende Zev Guttman na de dood van zijn vrouw Ruth door zijn (net als hij joodse) vriend Max er opuitgestuurd om de nazibeul te vermoorden die verantwoordelijk is voor de dood van hun beider gezinnen in Auschwitz. Ze kennen de naam waaronder de man een nieuw leven heeft opgebouwd in de Verenigde Staten, alleen zijn er vier mogelijke kandidaten. Op een eerste niveau is REMEMBER dan ook een roadmovie. Toch heeft Egoyan ervoor gewaakt om er geen tweede Nebraska van te maken. De focus moest bij het personage van Zev blijven en niet verschuiven naar de landschappen die hij doorkruist. Maar Egoyan had zo wel de gelegenheid om een resem andere personages op te voeren die de demente man proberen te helpen of juist heel bot reageren. Dat helpt de regisseur om REMEMBER hier en daar te injecteren met wat (soms wrange) humor, en dus ook in deze film te balanceren op “de fijne lijn tussen humor en horror”.

Egoyan, die met veel bewondering over Dardennes spreekt, werkt graag met een camera in de hand. Dat helpt om dichter bij zijn personage te blijven. Toch wilde hij het beeld niet al te schokkerig maken. De Canadese DOP Paul Sarossy, die al vanaf Family Viewing met Egoyan samenwerkt, had de camera wel in de hand, maar reed rond op een dolly, waardoor het beeld stabieler is dan met een steadycam bijvoorbeeld. Het geeft de film net dat onzekere dat past bij de vaak gedesoriënteerde Zev.

Met een ontroerende kwetsbaarheid speelt de ondertussen 86-jarige Plummer de rol van Zev, die telkens opnieuw vergeet dat zijn vrouw gestorven is. Net als in veel andere Egoyanfilms staat dus ook in REMEMBER een persoonlijk gemis centraal (in Family Viewing bijvoorbeeld gaat het om de moeder, in The Sweet Hereafter om een hele bus kinderen, in Exotica wil een vader zijn dochter terughalen uit de prostitutie, een beetje vergelijkbaar met het gegeven van The Captive). Niet alleen voor Zev, maar ook voor zijn vriend Max, die Zev volgt en bijstuurt vanuit zijn rolstoel in het bejaardentehuis waar ze allebei wonen, en die het verlies van zijn gezin tijdens de Holocaust niet heeft kunnen verwerken. Maar Egoyan combineert in zijn films het verlies van een dierbare (gewoonlijk verweven met de problematiek van het verwerken van trauma’s, de manier waarop het geheugen daarmee omgaat, problemen die niet opgelost raken) met vragen over rechtvaardigheid, over schuld en boete. In REMEMBER compliceert Egoyan die thematische laag door voor een dement hoofdpersonage te kiezen.

Op nog een ander niveau is REMEMBER te bekijken als een eenvoudige thriller, een rechtlijnig verhaal met een twist. De aan Bernard Herrmann herinnerende filmmuziek roept meer dan eens echo’s aan Hitchcockfilms op, met hun valse beschuldigingen en identiteitsverwisselingen (soms, zoals in North by Northwest zelfs gebaseerd op verkeerde namen). Maar toch mogen we ons door die schijnbare eenvoud niet in de luren laten leggen. “Als je de film compleet letterlijk neemt, dat alles gepland is om bij het moment op het einde uit te komen, dan wordt het een beetje absurd”, zegt Egoyan. En inderdaad, dan zijn misschien een aantal clichés wat overdreven, zoals Zev die aan Auschwitz denkt als hij naar een douchekop kijkt, of het houten blokhuis aan een meer van een van de Rudy Kurlanders, ook al valt dat aan het einde wel te verklaren. Maar de film met zijn ironische titel (Zev raakt immers beetje bij beetje zijn herinneringen kwijt) valt dan ook heel goed op een meer algemeen niveau te interpreteren. Net zoals in Turkije ook nu nog naar de Armeense genocide verwezen wordt met de term “het Armeense probleem”, in Japan schoolkinderen grotendeels onwetend gehouden worden over de Tweede Wereldoorlog en de rol van hun land daarin, hebben ook heel wat ex-nazi’s en latere sympathisanten geprobeerd om de gruwel van de kampen te ontkennen, te minimaliseren of goed te praten. Ook de tweede (naoorlogse) generatie moet het verleden van de ouders verwerken en draagt daar (ongewild) een zekere verantwoordelijkheid in. Moet je de keuzes van je ouders volgen of je ertegen afzetten? Zevs zoon Charles leeft als een ‘gewone’ Amerikaan, hij heeft de bewuste keuze gemaakt om het verleden te vergeten; John, de zoon van een van de Kurlanders, bewondert zijn vader juist om zijn naziverleden en koestert de tastbare herinneringen uit de Tweede Wereldoorlog die zijn vader heeft verzameld.

De geschiedenis werkt door in de volgende generaties. We zijn het de slachtoffers verplicht de herinnering vast te houden.

 

Geschreven door EVELIEN VAN VESSEM

Remember

08/06/2016
Regisseur: 
Scenario: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2015

Media: