Paterson

Een week, meer heeft Jim Jarmusch niet nodig om je leven te veranderen. Misschien niet noodzakelijk het leven van Paterson, de ingehouden neergezette buschauffeur-poëet (een magnifieke Adam Driver). Misschien ook niet dat van de inwoners van het gehucht Paterson in New Jersey. Maar wel dat van de toeschouwer, de manier waarop hij of zij in het leven staat.

Of we nu zijn zoals Patersons vriendin Laura (een lichtelijk naïeve Golshifteh Farahani) in een leven vol artistieke patronen, of een van de kleurrijke figuren op de bus: voor iedereen telt de week af van maandag tot zondag. Elke routineus in beeld gebrachte dag lijkt Paterson te ondergaan en wij kijken gefascineerd toe. De spanning zit niet in de plot: zullen Paterson en Laura iets met hun leven aanvangen, kunnen ze het verschil maken? Raakt zijn poëzie gepubliceerd? Zal zij zich kunnen ontwikkelen tot countryzangeres? Wat ons bezighoudt is net de gelijkenis van de verschillende dagen, om telkens ietsje meer te weten te komen over wat we eerder al eens hebben gezien en meegemaakt. Het is de wereld op zijn kop: afwachten of er nog eens hetzelfde gebeurt. Spannend? Heerlijk! Wat een meesterwerk. Deze film omschrijven als een gedicht is Jarmusch te kort doen. Natuurlijk kennen we hem van Dead Man, Ghost Dog en recentelijk nog Only Lovers Left Alive als de man die muzikaliteit in elk shot weet te brengen. Maar deze keer zitten de muzikale composities in de beelden zelf, thema’s en patronen die door de hele film resoneren. Ik geef één voorbeeld, heel voorzichtig, want elk detail in deze film verdient het label ‘spoiler alert’. Wanneer Laura aan Paterson vertelt dat ze heeft gedroomd dat ze zou bevallen van een tweeling, valt je opeens op hoeveel tweelingen er in de film rondopen en hoeveel ontdubbelingen er plaatsvinden. Was dat ook al een thema in de film voordat Laura het over haar droom had?

Het is moeilijk voor te stellen dat ook dit PATERSON behoort tot de Verenigde Staten van vandaag. Het is in ieder geval een noodzakelijke film over een deel van het hedendaagse Amerika als een oase van rust. “I wanted to make a quiet film”, zei Jarmusch hierover. En die stilte wordt opgevuld door de prachtige poëzie van William Carlos Williams, die net als Paterson een kei is in het maken van alledaagse observaties. De gedichten die Paterson schrijft in de film kan je ook terugvinden in het oeuvre van Ron Padget, al schreef die laatste er ook een aantal (die nog niet gepubliceerd zijn) speciaal voor de film. Zoals het prachtige ‘The Run’, een ode aan een triljoen moleculen tijdens een busreis door de stad. De samenleving als energetisch veld dat harmonieus interageert, zodat het niet uit elkaar valt. Het kan interessant zijn om te weten dat Paterson in de 19de eeuw werd gezien als een voorbeeld van een utopische stad. Maar wat doe je ermee? Paterson, het hoofdpersonage, heeft de poëzie echt nodig om zijn gedachten te ordenen, om waarde te geven aan wat hij ziet. Zijn het de indrukken die de dichter maken, of ontstaat de schoonheid enkel door de ogen van de poëet? Want de echte dichter-kunstenaar blijft met grote voorsprong Jarmusch zelf, die zich lijkt af te vragen waar het allemaal toe dient, kunst. Want ook al wordt de poëzie vernietigd, er is altijd wel ergens een schriftje te vinden om opnieuw te beginnen. Ook zonder deze film is er schoonheid in het leven. En die vind je overal en die mag gerust luid zijn. En zo reageert het een steeds op het ander. Het is geen toeval dat Jarmusch in deze periode ook nog een tweede film heeft afgeleverd: Gimme Danger, een rockdocumentaire over de Stooges. De rust van Paterson wordt weggeblazen door het punkgeweld van Iggy Pop en zijn kornuiten, waarna Jarmusch gewoon opnieuw nog een film maakt. Tot hij een verschil kan maken.           

Het ontbreekt me aan superlatieven om de verbijstering over de veelgelaagdheid en de schoonheid van Paterson te vatten. “Een meesterwerk!”, schrijf ik hier nu al voor de tweede keer.

Geschreven door BRAM DE SUTTER

Paterson

07/12/2016
Regisseur: 
Scenario: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2016
Distributeur: 
Imagine

Media: 

onomatopee