Last Laugh

In het coronatijdperk voelen we dat het pijn doet niet bij onze oude, zieke (groot)ouders te kunnen zijn. In Tao Zhangs eerste langspeelfilm is dat anders: de vier volwassen kinderen zijn hun oude, zwakke moeder liever kwijt dan rijk. Voor hen is ze enkel een last, duur en tijdrovend.

Met zijn film LAST LAUGH brengt Tao Zhang een triest, veelvoorkomend verhaal uit China. Vertrekkend vanuit de zelfmoord van zijn eigen hoogbejaarde grootmoeder, verfilmt hij een gespannen familiesituatie in een afgebladderd, uitgeblust boerendorp in het oosten van China. Met niet-professionele acteurs die hij in navolging van Robert Bresson regisseerde als ‘modellen’, toont hij hoe traditionele Chinese waarden vervagen na inmenging van het kapitalisme. Door de omschakeling van een agrarische naar een industriële maatschappij heerst er op het platteland een cultureel conflict tussen generaties.

In Zhangs op locatie gefilmde mise-en-scène worden de twee generaties op subtiele wijze gescheiden door stoffige drempels. Het hoofdpersonage, de witharige, gebukte en gerimpelde mevrouw Lin, vertegenwoordigt de eeuwenoude Chinese cultuur. Zij staat vaak aan de andere zijde van deuropeningen terwijl haar kinderen genoodzaakt zijn mee te stappen in individualistisch marktdenken. Zij praten vaak over hun moeder alsof ze hen niet kan horen. Zelfs als er geen raam of deur tussen hen instaat, lijkt er nog een muur tussen hen te bestaan. Wanneer mevrouw Lin geroerd vertelt over een emotionele droom, heeft haar futloze dochter geen oor voor haar. Ze wil haar moeder enkel aan de tand voelen over geldzaken. Toch is de liefde van de oude boerin voor haar kinderen onvoorwaardelijk. Voor elk van haar kinderen maakt ze een zakje eten klaar, ze stoft familiefoto’s af en bidt voor hen.

Nadat mevrouw Lin letterlijk struikelt over een drempel, toont LAST LAUGH een tijdje haar bewegingloze lichaam in stilte: niemand staat paraat om haar te helpen. Terwijl de Chinese traditie zegt dat kinderen de zorg voor hun ouder wordende ouders op zich moeten nemen, beslist mevrouw Lins nageslacht achter haar rug om dat ze naar een ouderlingentehuis moet. Door de zeer hoge vergrijzing in China zijn plaatsen in zulke huizen echter schaars. Wanneer een van de zonen zijn moeder gaat inschrijven in het tehuis, controleert hij even de kamer waar zijn moeder terecht zal kunnen, maar nog bezet is door een andere bewoonster die “ziek is en weldra zal overlijden”. Op een grimmige manier legt de film uit 2017 onbewust parallellen met de huidige coronacrisis.

Door het plaatsgebrek zijn mevrouw Lins vier kinderen genoodzaakt om afwisselend op hun moeder te passen. Ze lijken allemaal enorm egoïstisch. Als verarmde boer of kleine handelaar zijn ze uit angst voor grote kosten allemaal terughoudend. Wanneer mevrouw Lin de ‘lachziekte’ krijgt (een hersenaandoening die ongecontroleerde bewegingen veroorzaakt), gaat het hek helemaal van de dam. Haar dochter kan het “demonische gelach” niet meer aan en verbant haar moeder naar de stal. Dan wordt de grens tussen lachen en huilen heel klein. De schokkende bewegingen die mevrouw Lins lichaam maakt, kunnen evengoed duiden op een huilbui.

Mevrouw Lins jonge, levenslustige kleindochter is de enige die de pijnlijke situatie onder ogen durft te komen: “Grootmoeder voedde veel kinderen op. En nu dumpen wij haar in een tehuis – dat is vreselijk.” Regisseur Zhang zegt zelf na de zelfmoord van zijn oma te hebben beseft hoe lelijk de toestand tussen haar en haar kinderen was. Zhangs ouders, tantes en ooms schoven haar verzorging van zich af en waren opgelucht wanneer ze stierf. De fictieve kleindochter in LAST LAUGH kan misschien een uitlaatklep zijn om zijn afkeer daarover te uiten. Toch kruipt Zhang ook in de verdediging: “Mevrouw Lins kinderen kunnen onaangenaam en ondankbaar lijken, maar om de waarheid te zeggen, lijden ze onder deze nieuwe liberale en individualistische wereld.” Deze problematiek zorgt ervoor dat ouderlingenverwaarlozing schering en inslag is. Zelfmoord bij senioren in China is in de voorbije twintig jaar vervijfvoudigd. Maatregelen uit 2013 die kinderen verplichten te zorgen voor hun bejaarde ouders zouden schrijnende toestanden moeten vermijden. Maar zoals iedereen nu weet, helpen regels enkel als mensen ze met volle overtuiging naleven.

Last Laugh is nog tot 7 april beschikbaar voor thuiskijken op mubi.com.

Geschreven door KATRIJN BEKERS

Last Laugh

Regisseur: 
Scenario: 
Genre: 
Productiejaar: 
2017
Distributeur: 
Mubi

Media: 

onomatopee