Krigen

Afghanistan in Denemarken

EEN NAAM OM te onthouden, Tobias Lindholm, niet alleen als scenarist voor Thomas Vinterberg (Jagten, Kollektivet) maar ook als regisseur. Van R (2010) bijvoorbeeld, een beklemmend gevangenisdrama, of Kapringen (2012), over een gekaapt schip in open zee waarvan de bemanning een weerloze speelbal tussen de Somalische zeerovers en de rederij in Denemarken wordt.

Ook in zijn jongste, KRIGEN, is er geen gemakkelijke ontsnappingsroute. Nu zet Lindholm de bakens nog veel ruimer uit. Met eenzelfde – overigens imponerende – acteur in de hoofdrol, Pilou Asbæk (als Claus), worden de morele dilemma’s aaneengeregen tot een kluwen waar ondanks Claus’ beste bedoelingen zijn hele omgeving in wordt meegesleurd. Vrij conventioneel worden de oorlogsscènes in Afghanistan in beeld gebracht, waar een Deens gevechtsbataljon onder Claus’ leiding de plaatselijke bevolking tegen de Taliban moet verdedigen. Clean en methodisch, als was het een computerspel, houdt Claus het overzicht vanuit de commandoruimte. De emoties worden gereserveerd voor de al te zeldzame telefoongesprekken met zijn jonge gezin. Zijn echtgenote Maria heeft het niet onder de markt met drie opgroeiende kinderen die hun vader missen. Vooral het zoontje doet lastig.

De oorlog in Afghanistan is snoeihard, maar Claus is er de man niet naar om zijn verantwoordelijkheid te ontlopen. Wanneer hij de brandwonden van een gewond meisje laat verzorgen, heeft dat onverwacht zware gevolgen. Hij kan de dood niet afwenden. En wanneer een van zijn soldaten sneuvelt, bewijst hij zijn persoonlijke engagement door met zijn manschappen mee op patrouille te trekken. Op dat moment is dat een logisch besluit, nobel zelfs, maar niettemin met fatale gevolgen, zoals later blijkt. Hij zal zich in zijn land voor de krijgsraad moeten verantwoorden.

Op alle vlakken is KRIGEN een gewaagd filmproject dat zijn ambities stuk voor stuk waarmaakt. Als oorlogsfilm krijgt de toeschouwer zware scènes te verwerken, al krijgt de getoonde gruwel achteraf een verrassend nieuwe context. De ontwapenende telefoontjes met vrouw en kinderen zijn een welgekomen tegenwicht voor de onmenselijke oorlogstaferelen. Ook Claus’ onverwacht vroege terugkeer biedt maar even soelaas. Op de vraag van zijn eigen kinderen of hij, hun vader, een school heeft laten bombarderen, is er geen simpel antwoord. Claus is moedig genoeg om de consequenties van zijn beslissingen te dragen, ook voor de rechtbank. Maar wanneer er hem een gevangenisstraf boven het hoofd hangt, brengt zijn vrouw hem met het oog op zijn verdediging vooralsnog op andere gedachten.

De aanklacht gaat over zijn vraag/bevel om een zwaargewonde collega-soldaat te laten ontzetten uit het schietveld dankzij ongeoorloofde luchtsteun. Wat zegt het boekje precies? Aan de kern van het morele conflict gaat de rechtbank voorbij. De blote kindervoetjes onder het puin lijken wel heel erg op de kindervoetjes die onder een donsdeken uitsteken. Een trouwring bij een omhelzing geldt niet als een verzachtende omstandigheid. Op elk van de drie locaties in de film (Afghanistan, de rechtbank, en het thuisfront) wegen sterke vrouwen op het lot van Claus. De gangbare oorlogsregels passen gewoonweg niet in de persoonlijke beleving van de man. Overigens komt ook de justitielogica er bekaaid van af, alsof je een straf slechts kan ontlopen met leugens om bestwil. Op amper twee uur tijd snijdt KRIGEN tal van morele dilemma’s aan, evident in oorlogssituaties, maar ook uitgebreid tot de rol van een afwezige vader in een gezin en het onvermogen van het (militaire) gerecht in gewetensvragen. De limieten van de moraliteit worden duchtig afgetast. Stof genoeg om je de adem volledig af te snijden. 

Geschreven door HUGO BERNAERS

Krigen

01/06/2016
Regisseur: 
Scenario: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2015
Distributeur: 
September Film

Media: