Hannah Arendt

Margarethe von Trotta had deze biografische film al eerder willen maken. Om precies te zijn voor Vision, die prachtige ode aan het ‘levende licht’. Toen haar filmproducent haar echter vroeg: “Wie is Hannah Arendt?”, besloot ze die film later te maken, met een andere producent wel te verstaan.

Von Trotta’s fascinatie voor sterke vrouwen is niet nieuw. Of het nu gaat om Lena uit Rosenstrasse of de twee zussen uit Die bleierne Zeit die zich elk op hun manier tegen de maatschappij verzetten, of om historische figuren zoals Hildegard von Bingen of Rosa Luxemburg, altijd ligt de klemtoon op de innerlijke kracht die tegen alle moeilijkheden in onverwoestbaar blijft. Altijd filmt von Trotta met veel begrip voor haar personages. Haar liefdevolle portret van Hannah Arendt, waarin de cineaste erin slaagt om de vele scènes binnenshuis heel mooi en sfeervol te filmen door een subliem aanwenden van het licht, beslaat twee belangrijke periodes uit Arendts leven.

HANNAH ARENDT gaat in hoofdzaak over het proces van Eichmann in Jeruzalem waar Arendt voor de New Yorker over schrijft (de film begint dan ook met zijn ontvoering door de Israëli’s uit Argentinië). In een drietal korte flashbacks wordt voorts nog verwezen naar Arendts relatie met Heidegger, van wie ze wilde “leren denken”, maar van wie ze dan weer niet begreep waarom hij zich bij de nazi’s aansloot. Die scènes maken niet alleen duidelijk dat Arendt voldoende intelligent was om een man zoals Heidegger te kunnen boeien, maar ook dat zij de rede, het denkproces, altijd boven de emotie stelt (dat wordt haar overigens ook enkele keren door collega’s verweten).

Dat blijkt ook het probleem bij haar artikels over Eichmann; het was begin jaren 60 nog te vroeg om de man anders dan als een monster af te schilderen, en zeker niet als een bureaucraat die zijn papierwerk tot in de puntjes in orde wilde hebben maar niet in staat bleek om te denken. En ook al hadden de leiders van de joodse gemeenschappen zelf op het proces getuigd dat ze zoals bekend (om chaos en paniek te voorkomen?) actief hadden meegeholpen met de deportatie van de joden. Een fragment van zo’n getuigenis is ingelast in de archiefbeelden van het proces, die von Trotta heel knap door haar film weeft – zo gaat de stem van de aanklager op de archiefbeelden door wanneer de film op kleur overgaat, en we Barbara Sukowa als Arendt in de zaal zien zitten. Dat vermelden stond volgens velen evenwel gelijk aan nestbevuiling.

Vooral de generatie die de holocaust had meegemaakt nam haar die artikels kwalijk waarin ze objectief wilde nadenken over de aard van het kwade. Zoals Vision speelde met het licht dat voor Hildegard von Bingen zo essentieel was, is ook de film HANNAH ARENDT zoals zijn hoofdpersonage. Von Trotta legt niets uit. De kijker moet zelf maar afleiden (of later opzoeken) wat er gebeurt. Geen verklarende tekst bij Eichmanns ontvoering. Geen uitleg over Heidegger, Mary McCarthy, Hans Jonas of Arendt zelf. Nu is dat ook niet echt nodig. De film absorbeert van in het begin je aandacht, alleen al door het scenario waarin de elegant kettingrokende Hannah als een fascinerende (maar wel heel menselijke) vrouw met een compromisloos zoeken naar waarheid en een scherp gevoel voor humor wordt voorgesteld, uitstekend vertolkt door een mooi oud wordende Sukowa.

Eventuele lacunes in kennis (of de fragmentarische structuur) hinderen het kijken niet. Maar belangrijker nog is dat von Trotta zo perfect in overeenstemming blijft met de persoon van Hannah Arendt, die (eveneens) vindt dat mensen maar moeten opzoeken wat ze niet weten. Toen William Shawn van de New Yorker er op wees dat ze beter geen Grieks kon gebruiken omdat de meeste van zijn lezers dat niet kenden, Zou Hannah Arendt geantwoord hebben: “Dan moeten ze het maar leren.” Von Trotta heeft alweer een indringende film op haar conto geschreven.

Geschreven door EVELIEN VAN VESSEM

Hannah Arendt

24/04/2013
Genre: 
Productiejaar: 
2012
Distributeur: 
ABC

Media: 

Trailer: 

jUAx47ICA1c

onomatopee