Gräns

There's something about Tina. En ze weet zelf ook niet wat het is. In Ali Abbasi's Un Certain Regard-winnaar GRÄNS is Tina iedereen die er niet bij hoort, maar dan toch weer net een beetje anders.

Douanebeambte Tina heeft een uitzonderlijk reukvermogen. Ze haalt er verdachte figuren bij de bagagecontrole zo uit door letterlijk te ruiken wat iemand te verbergen heeft. Haar uiterlijk heeft Tina niet mee. Dat zou er minder mogen toe doen, maar maakt van haar een verschoppeling in plaats van een (super)heldin. Dag in, dag uit voelt Tina zich afgesloten van de buitenwereld, inclusief haar eigen man. Enkel de mysterieuze en sterk op haar gelijkende vreemdeling Vore waardeert in Tina wat anderen afstoot, in zijn ogen pure schoonheid. Hij wil haar helpen ontdekken wat voor een buitengewoon wezen zij juist is.

Een deel van de kracht van GRÄNS (Engelse titel: Border) zit hem in het verrassende verhaal dat regisseur Ali Abbasi nauwgezet opbouwt. Hij en coscenarist Isabella Eklöf baseerden zich op een gelijknamig kortverhaal van John Ajvide Lindqvist, auteur van Let the Right One In, die ook meeschreef aan het scenario. Hier alvast geen vampier zoals in zijn bekendere, tot tweemaal toe verfilmde debuutroman of zombies zoals in zijn opvolger Handling the Undead. Wat GRÄNS gemeen heeft met Lindqvists andere verhalen is het blootleggen van de duistere kant van mens en maatschappij. Tina’s gave wordt ingeschakeld in een lokaal politieonderzoek naar kinderpornografie. Al gauw rijst de vraag of de handelingen van ‘gewone’ mensen niet walgelijker zijn dan haar afwijkende verschijning en dierlijke gedrag. Hun schaamte en schuldgevoelens geven bij Tina een geur af, hun angst stinkt. Dit alles onthult een brandend actuele allegorie op het ingebakken wij-zij-denken. Zolang ze zich al kan herinneren, wordt de als Ander(s) bestempelde Tina uitgesloten.

Daarom dat de grens uit de titel verder reikt dan die van de Zweedse douane, tot diep in onze samenleving. Het gaat om grenzen waaraan wij ons volgens de filmmaker zelf ook schuldig maken ze te trekken. Niet zozeer die tussen landen, veeleer die tussen wij en zij, mensen en ‘monsters’. De meeste persberichten over GRÄNS vermelden expliciet dat Abbasi geboren werd in Iran alvorens te verhuizen naar Zweden. Dat zou er minder mogen toe doen, maar draagt ongetwijfeld iets interessants bij tot de sociopolitieke lezing.

GRÄNS is op zijn sterkst wanneer het bitterzoete verhaal van zijn protagoniste primeert. Niet de zoektocht naar een pedofiel maar Tina’s persoonlijke zoektocht vormt het kloppende hart van de film. Een universele zoektocht naar identiteit, verwantschap en zingeving onder lagen gezichtsprotheses en make-up levensecht, gedurfd vertolkt door theateractrice Eva Melander en de Finse acteur Eero Milonoff. Melander haalde een van de vier nominaties bij de European Film Awards, maar moest de erkenning als Beste Actrice laten aan Joanna Kulig in Cold War. Op het filmfestival van Cannes won GRÄNS in de sectie Un Certain Regard de hoofdprijs dankzij zijn geslaagde kruising tussen donker sprookje, Scandinavische noir en queer cinema.

Genrevermenging laat Abbasi toe zijn ambitie te boetseren in een originele vertelling voor deze tweede langspeelfilm, zijn eerste in het Zweeds. Al sinds zijn afstudeerproject M for Markus (2011) vertrekt hij vanuit horror, flirtend met het groteske en psychoanalyse. Surrealisme is hem niet vreemd, scepticisme wel. In zijn werk beangstigt en verwondert het mysterie zoals aanwezig in de natuurlijke wereld. “Er gaat meer schuil achter deze wereld dan je denkt”, echoot uit zijn debuut Shelley (2016) door in GRÄNS. Met als terugkerende thema’s de confrontatie met het eigen lichaam en het moederschap. Ver voorbij de begrenzingen van genrecinema geeft Abbasi een centrale plaats aan complexe vrouwelijke personages. Dat zou er meer mogen toe doen.

Lees het interview met hoofdactrice Eva Melander in print in het januarinummer van Filmmagie. Meer reviews vind je maandelijks in print, te bestellen via info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten of maandelijks in je bus met een abonnement.

Geschreven door TIM MAERSCHAND

Gräns

23/01/2019
Regisseur: 
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
Bedazzle

Media: