Ceres

Door kinderogen lijken de akkers in Zeeland eindeloos. Tegelijkertijd voelen de vier Zeeuwse boerenkinderen in CERES aan dat het leven behalve een wonderlijk begin ook een onvermijdelijk einde heeft. Hun ervaring van een florerend, maar fragiel boerenbestaan vormt het hart van een documentaire die huid, haar en graankorrels tastbaar maakt.

“Er is geen begin en er is geen einde. De zon komt op en gaat onder, elke dag, en de seizoenen komen en gaan. De dagen, maanden en jaren wisselen elkaar af in de regen, zonneschijn, hagel, wind, sneeuw en vorst.” Met die plattelandslyriek van de schrijvende schaapherder James Rebanks opent de documentaire CERES, het debuut van Janet van den Brand, opgegroeid in Zeeland en opgeleid als filmmaker in België. Ze volgt het dagelijkse leven van vier Zeeuwse boerenkinderen in weiden, stallen en klaslokalen. De prepubers Daan, Jeanine, Koen en Sven plukken de dag, aaien dieren die ze van kleins af aan zien opgroeien en denken na over hun toekomst in het boerenbestaan. Begin en einde van het leven maken wel degelijk deel uit van hun alledaagse realiteit – een varkentje wordt geboren, een haan geslacht –, want ze behoren tot de levenscycli die het boerenbestaan doen draaien. “De boerderijen en de kudden blijven, belangrijker dan het leven van één persoon”, vult Rebanks nog aan bij het begin van de film, in een plattelandsromantiek die overeenstemt met de wensdromen van de kinderen, maar weinig oog heeft voor de economisch-ecologische eindigheid van het boerenbedrijf (of voor de persoonlijke portretten die CERES óók schetst). Hier geen aflopend verhaal zoals bij de twee West-Vlaamse broers, vlastelers voorbij de zeventig, in de documentaire Vlasman (Jan Lapeire, 2009). Hier geen queeste naar onze historisch-culturele relatie met het varken zoals in Jan Vrommans De geschiedenis van het varken (in ons). Hier geen doemscenario’s over het einde van de agricultuur zoals in zovele reportages, documentaires en fictiefilms. CERES bekijkt, met zijn heel dichte close-ups en zintuiglijke impressies, het leven in en rond de boerderij door de ogen van de kinderen. Zij vormen het prisma waarin het licht breekt, hun beleving levert de grondstof voor een reeks momentopnames in een eindeloze cyclus.

De band van de kinderen met het boerenleven is fysiek en emotioneel, niet alleen via hun ouders, ook met de dieren en de gewassen. “Ik praat liever tegen dieren,” horen we Koen zeggen, “want mensen reageren altijd zo stom. Of sommige toch.” Als hij verdrietig is, gaat hij bij de varkentjes zitten. Daar wordt hij rustig van. We zien beelden van hem terwijl zachtroze beestjes met fijne haren over hem heen buitelen. Vervolgens gaat CERES zonder blikken of blozen over naar Koen die in de keuken varkensvlees prepareert om te verkopen. Later volgen nog explicietere beelden van een slachtvloer. Ook dat is de realiteit van het boerenvak, zo weten Koen en de andere kinderen maar al te goed. CERES zoekt daarbij niet naar schokeffecten, maar wil de beleving van de kinderen overdragen op de kijker. Op een beeld van Jeanine die op haar gelakte nagels blaast volgt de wind die de bloemen op een veld heen en weer doet wiegen. Elders vertelt ze misschien liever schoonheidsspecialiste te willen worden dan de boerenstiel in te gaan. De opvattingen van haar en van de andere kinderen zitten evenveel vervat in de close-ups, de landschapsfotografie en de klanken als in de quotes uit interviews die over de beelden zijn gedrapeerd.

Het slot van CERES herneemt een hymne die we al aan het begin van de documentaire hebben gehoord. Het 11de-eeuwse Latijnse liefdesgedicht start met een natuurbeschrijving: “Het zuidenwindje waait zo zacht, / de zon herwint zijn warmte en kracht. / De aarde toont haar borsten naakt, / door de eigen schoonheid diep geraakt.” De sensorische ervaringen van de natuur laten een diepe indruk na. Het lied vertolkt de stem van de film, meer dan die van de kinderen, zeker wanneer de rijmen finaal kantelen in een geëxciteerde verzuchting van een smachtende geliefde (“mijn ziel is niets dan hunkering”). CERES wordt daardoor tegelijk een prachtig kinderportret en een ode aan het luisteren naar de lente, het voelen van de vorst die het land verlaat, de ervaring dat nieuw leven ontwaakt.

Vertoningen: cinenews.beMeer reviews vind je maandelijks in print, te bestellen via info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten of maandelijks in uw bus met een abonnement.

 

Geschreven door BJORN GABRIELS

Ceres

16/05/2018
Regisseur: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
Dalton Distribution

Media: