Bombshell

‘Trumbo’-regisseur Jay Roach focust in BOMBSHELL op het schandaal rond seksuele intimidatie dat in 2016 leidde tot het ontslag van Fox News-CEO Roger Ailes, voorheen een machtige adviseur van verschillende conservatieve Amerikaanse presidenten. Mede dankzij Charlize Theron, Nicole Kidman en Margot Robbie werd het een portret van zowel misbruik als empowerment.

“We zagen tot onze verbazing hoe de dijk brak”, schrijven Jodi Kantor en Megan Twohey, de New York Times-onderzoeksjournalisten die naam maakten met hun in 2017 gestarte verslaggeving over Harvey Weinstein, in het boek Zij zei. “Miljoenen vrouwen over de hele wereld gingen vertellen hoe zij zelf misbruikt en onheus bejegend waren. Enorme aantallen mannen moesten opeens rekenschap afleggen voor hun agressieve gedrag, een ongekend moment van verantwoording. Mede dankzij de journalistiek had zich een paradigmaverschuiving voorgedaan.”

Voor de Weinsteinaffaire losbarstte, waren er nog verhalen opgedoken, met onder meer Donald Trump in de hoofdrol. Als die al niet in de doofpot verdwenen, zorgden financiële regelingen met een geheimhoudingsclausule er echter voor dat alles gewoon verder liep. Kantor en Twohey ontdekten dat “juridische systemen en bedrijfscultuur gediend hebben om slachtoffers de mond te snoeren en veranderingen tegen te houden” en dat daders steevast “de werkplek gebruiken om vrouwen te manipuleren, onder druk te zetten en te terroriseren”.

Een toxische nieuwszender

Die seksistische 'locker room'-sfeer heerst anno 2016 bij de conservatieve televisiezender Fox News wanneer de voormalige media-adviseur van Richard Nixon, Ronald Reagan en George Bush niet enkel kijkers wil binden door presentatrices als objecten te gebruiken (en benen duidelijk in beeld te brengen), maar zichzelf een goddelijk statuut toekent. Roger Ailes bepaalt de levens en carrières van vrouwen via een ‘voor wat hoort wat’-politiek waarmee hij seksuele gunsten afdwingt. BOMBSHELL toont de pogingen van nieuwsanker Megyn Kelly (Charlize Theron) en collega's als Gretchen Carlson (Nicole Kidman) en Kayla Pospisil (Margot Robbie) om stelling te nemen tegen de giftige werksfeer en het misbruik van Ailes.

Regisseur Jay Roach heeft met Trumbo en Recount, over respectievelijk blacklisting en de controversiële presidentsverkiezingen van 2000, twee politiek geladen films met liberale insteek op zijn naam staan, maar hij houdt BOMBSHELL uit politiek vaarwater. Op enkele terloopse uitspraken van Ailes na (“News is like a ship. You take your hands off the wheel and it pulls hard to the left”). We horen niets over Ailes' verleden als politiek consultant en de betrokkenheid van zijn grote baas, de Australische mediamogul Rupert Murdoch, bij rechtse regeringen en neokoloniale conflicten. Dat, zo vernemen we van scenarist Charles Randolph in de uitgebreide making-of, was een bewuste keuze: “Het gaat om drie vrouwen en drie verhalen van intimidatie. Dat overstijgt de politiek, het is mijn taak om de onderliggende emotionele waarheid te vinden.”

Wanneer Megyn Kelly in het begin van BOMBSHELL toelichting geeft bij haar job en de werking van Fox News – geen overbodige luxe, want de film wisselt snel tussen personages en verhalen – blijft de ultraconservatieve politiek van de zender onvermeld. De schaarse verwijzingen zijn lacherig en minimaliserend, alsof de standpunten louter gemotiveerd zijn door marketing. “Ask yourself, what would scare my grandmother or piss off my grandfather? And that's a Fox story”, zegt de ervaren Jess Carr tegen de jonge Kayla Pospisil. Dat zowel Ailes als Murdoch besluiten presidentskandidaat Donald Trump te steunen blijft buiten beeld. Laat staan dat de impact ervan aan bod komt. Of dat de betrouwbaarheid van de Fox berichtgeving tegen het licht wordt gehouden.

De botsing tussen Trump en Kelly tijdens de presidentiële campagne van 2016 wordt ook enkel opgevoerd om de journaliste een heroïsch aureool te geven. Wanneer ze in een gesprek vreest voor de gevolgen, sust Ailes: “People don't stop watching when there's a conflict. They stop watching when there isn't one.” Haar uiteindelijk verzet tegen Ailes lijkt dan ook eerder gericht tegen dit cynisme dan tegen de verstrengeling van conservatisme en misbruik.

Tiran met looprek

BOMBSHELL portretteert Ailes wel als een tiran, iemand die medewerkers in angst laat leven, bewaakt via camera's en betrekt in zijn paranoia. Hij grossiert in seksistische opmerkingen en seksuele intimidatie. In een bijzonder krachtige scène zien we hoe hij de jonge Kayla intimideert en vernedert. Onder het motto “televisie is een visueel medium” laat hij haar eerst opstaan en ronddraaien, om dan met aandrang te vragen haar rok op te trekken. Kayla is gechoqueerd, maar licht haar rok een stuk op. Ailes blijft haar pushen tot uiteindelijk haar ondergoed te zien is. Roach focust op Kayla's gelaatsuitdrukkingen om de gevoelens van onbegrip, schaamte en vernedering te tonen die ze met andere slachtoffers van seksuele intimidatie deelt. Een indrukwekkende scène die nazindert.

Ook de seksistische opmerkingen door haar collega's over het uiterlijk van ochtendshowanker Carlson, die met haar rechtszaak Ailes ten val bracht, illustreren de werksfeer bij Fox. Getuige de uitval van Ailes wanneer Carlson zonder make-up op het scherm verschijnt: “Nobody wants to see a middle-aged woman sweat her way through menopause!” Mannelijke collega's kijken in het beste geval beschaamd de andere kant uit, maar schrikken er steevast voor terug om actie te ondernemen. Ze hebben het loon en de job nodig, klinkt het, bijna smekend om weer over te gaan tot de orde van de dag. En niets te veranderen. Het maakt duidelijk waarom het misbruik zo lang kon doorgaan.

Maar de tijden zijn veranderd, stellen de filmmakers. Wanneer Ailes oppert dat hij niets misdaan heeft, dat hij enkel vrouwen aan een carrière hielp, repliceert Murdoch droogjes: “Er is geen publiek meer voor die kant van het verhaal.” Met die uitspraak profileert BOMBSHELL de mogul als een berekend zakenman die niet ageert uit morele overwegingen. Nog extra complexiteit komt er doordat Kelly gewrongen zit tussen narcistisch individualisme en vrouwelijke solidariteit. “Het is mijn job niet om jou te beschermen”, reageert ze wanneer Kayla vraagt waarom ze nooit eerder over het misbruik van Ailes sprak. Maar uiteindelijk sluit ze zich aan bij de aanklachten, die samen met het bekend raken van financiële regelingen Ailes' lot bezegelen.

De mannelijke blik

De making-of snijdt het heikele punt aan dat BOMBSHELL door een man wordt geregisseerd. “Ik wou een vrouwelijke regisseur”, zegt scenarist Randolph. “Ik schreef het scenario voor MeToo, maar de Time’s Up-beweging was begonnen tegen de tijd dat we groen licht van Lionsgate kregen. Er waren niet veel vrouwelijke regisseurs beschikbaar. Charlize Theron zei tegen me: ‘Jay is de perfecte keuze.’ En ik besefte toen dat ik inging tegen de vrouwelijke hoofdrolspeler die een bepaalde regisseur wou bij wie ze zich op haar gemak voelt. Dus ik dacht: dat slaat nergens op. Ik ging akkoord met haar keuze.”

Ook Roach zag aanvankelijk vooral een goede reden om te kiezen voor een vrouwelijke regisseur. “Het is een vrouwenonderwerp, er moet sprake zijn van empathie voor alle personages. Ik weet er iets van, maar ik kan me toch niet echt voorstellen hoe het is om zoiets mee te maken. Ik raakte overtuigd doordat Charlize vond dat ik voldoende empathie had. Ook al omdat ik vond dat er iets moest gebeuren rond dit onderwerp.” We kunnen zijn redenering volgen. Er worden te weinig films gemaakt door vrouwelijke filmmakers en een cineaste was welkom geweest. Maar dat betekent niet dat een mannelijke regisseur automatisch een foute film oplevert. Wat telt is de manier waarop het onderwerp verfilmd wordt, met welke blik vrouwen en mannelijke misbruikers bekeken worden.

Beschadiging en empathie

In haar boek Le regard féminin onderstreept Iris Brey het belang van een female gaze, maar geeft ze tegelijk aan dat een vrouwelijke filmmaker niet garant staat voor een vrouwelijke blik (dit thema komt aan bod in het juli-augustusnummer van Filmmagie). De makers van BOMBSHELL doen een verdienstelijke poging in de richting van een vrouwelijke blik door te trachten de vinger te leggen op de emoties van de slachtoffers van seksuele intimidatie en misbruik, en de ervaring te evoceren (we kijken niet via de ogen van de misbruiker).

Die poging is problematisch omdat de film bewust een mannelijk publiek aanspreekt. “Dit is het verhaal van drie vrouwen die elk op hun manier beschadigd zijn”, zegt Randolph. “Hoeveel beter zou het zijn als mannen hen zouden steunen of mee de juiste vragen zouden stellen die tot verandering kunnen leiden. Mijn motivatie was: dit is een film voor mannen. Ik wou mannen meenemen in dat proces en hen laten zien en voelen hoe vrouwen intimidatie ervaren.” Roach gebruikt daarvoor een beweeglijke camera die inzoomt om authentieke momenten te vinden en constant op zoek lijkt naar menselijkheid en waarheid. Dat lukt niet altijd, en we missen politieke diepgang, maar het hoge empathische gehalte van BOMBSHELL maakt veel goed.

FILM: *** / EXTRA'S: *** (documentaires)

Geschreven door IVO DE KOCK

Bombshell

Regisseur: 
Scenario: 
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
Belga

Media: