Anomalisa

ANOMALISA van Charlie Kaufman en Duke Johnson was de revelatie van het voorbije Filmfestival van Venetië. En verraste zowat iedereen.

De animatiefilm ANOMALISA is het tweede scenario van Charlie Kaufman dat hij ook zelf verfilmde. Oorspronkelijk was het een sound play. Vertolkt door slechts drie stemmen (plus muzikale begeleiding) werd het in 2005 slechts enkele keren opgevoerd in New York, Los Angeles en Londen. Het was de producent van stop-motionanimatie Starburns Industries die Kaufman benaderde en hem ervan overtuigde er een poppenfilm van te maken. Uiteindelijk zou de auteur zelf regisseren, samen met Duke Johnson.

Het zal niet verbazen dat ook deze Kaufmanfilm bevreemdend en complex is. De wereld die hij toont, is vervormd door het brein van een contactgestoorde man, Michael Stone. Hij ziet alle anderen als oninteressante klonen, tot hij een vrouw ontmoet, Lisa, die uitsteekt boven de anonieme massa en in wie hij unieke kwaliteiten ontdekt. Hij legt contact met haar. Heel even denkt hij met deze vrouw een nieuw leven te beginnen. Animatie, zo is bewezen door onder meer Mary and Max (2009) van Adam Elliot én Cafard (2015) van Jan Bultheel, kan een krachtigere vorm zijn om empathie met de hoofdpersonages op te wekken dan film met acteurs.

In het geval van ANOMALISA helpt deze vorm wellicht begrip op te brengen voor de negatieve eigenschappen van Stone. In zijn gedrag en uitspraken tegen een medepassagier in het vliegtuig, de taxichauffeur en het hotelpersoneel komt Michael het verhaal binnen als onsympathiek en saai. Later blijkt hij ook egoïstisch te zijn, zonder scrupules en waarschijnlijk niet in staat tot echte liefde. De animatoren slagen erin de 30 centimeter hoge mensjes uit kunststof zo natuurlijk te doen bewegen dat het bijna levensecht lijkt. Met dat verschil dat de randen van het gezichtsplaatje niet zoals gebruikelijk in de postproductie werden weggekleurd. De makers wilden geen volledige illusie en vonden dat iets mocht herinneren aan de kwetsbaarheid van de figuren en aan het idee dat iedereen een masker draagt.

Eén bizar kenmerk van de wereld zoals de hoofdfiguur die registreert, was met stop-motion te verwezenlijken; behalve Michael en zijn ‘unieke’ Lisa, hebben alle personages hetzelfde gezicht, ongeacht of ze man of vrouw zijn, jong of oud. Daarenboven heeft behalve Michael en Lisa iedereen de stem van dezelfde man. Het verhaal van ANOMALISA is schijnbaar eenvoudig. Michael Stone, vijftiger, gehuwd, één kind, succesvol schrijver van zelfhulpboeken, reist naar Cincinnati, Ohio, om er een lezing over klantenservice te geven. Hij spreekt er vreemd genoeg af met een ex-vriendin die hij elf jaar geleden abrupt heeft laten staan. De ontmoeting met de ex in de hotelbar draait op een scheldpartij uit.

Later op de avond ontmoet hij Lisa, fan van zijn boeken, naïef en bedeesd, intellectueel zijn mindere, maar in zijn ogen de vrouw van zijn leven. Hij hemelt haar kwaliteiten op en gaat met haar naar bed. Tijdens de lezing de volgende dag raakt hij de draad kwijt, slaat wartaal uit en gaat pijnlijk af. Bij zijn thuiskomst in Los Angeles heeft zijn vrouw een verrassingsparty opgezet, maar Michael herkent niemand; ook zijn familie en vrienden dragen allemaal dezelfde maskers. Binnen dat rechtlijnige verhaal zit een boeiende droomscène waarin Kaufman zijn surrealistische fantasieën de vrije loop laat. Ook Michaels seksuele frustraties en zijn schuldgevoelens komen daarin naar boven. In een korte scène met dubbele bodem verliest de man zelfs letterlijk zijn gezicht.

Er zit in de film nog symboliek verscholen. Zo verwijst bijvoorbeeld de naam van het hotel, The Fregoli, naar de waan van Frégoli, een psychische stoornis waarbij de patiënt denkt dat iemand gedaantes van andere mensen kan aannemen. In de slotscène wordt via een door Lisa voorgelezen afscheidsbriefje al wat er gebeurd is tot een zakenreisavontuurtje gerelativeerd. Maar als kijker beseffen we plotseling dat we dit keer niet via het zieke brein van Michael kijken naar een wereld met identieke gelaatstrekken. Naast Lisa zien we namelijk voor het eerst ook haar vriendin Emily met haar eigen gezicht …

Geschreven door LUK MENTEN

Anomalisa

02/03/2016
Genre: 
Productiejaar: 
2015
Distributeur: 
UPI

Media: 

onomatopee