Adieu Kitty Courbois (1937-2017)

Actrice Kitty Courbois (Utrecht, 1937 – Amsterdam, 2017) maakte in 1966 haar hoofdroldebuut in 'Het gangstermeisje' van Frans Weisz, de intrede van de nouvelle vague in Nederland. Een intrigerend verhaal van een auteur met writer’s block, die met zijn onafgewerkte script naar Menton en Rome reist en er in zijn eigen film belandt met zijn vrouw in de hoofdrol. Met 'Het gangstermeisje' profileerde Courbois zich als lid van de protestgeneratie van de jaren 60. Samen met scenarioschrijver Remco Campert, de in Rome geschoolde cineast Frans Weisz en zangeres Liesbeth List in de titelsong werd Courbois met 'Het gangstermeisje' de spreekbuis van het verlangen naar culturele verandering.

Dat imago zou ze decennialang houden door haar samenwerking met het antifilmkeuringduo Pim de la Parra (Aah ... Tamara,1965) en Wim Verstappen (Liefdesbekentenissen, 1967), haar rol naast Ramses Shaffy in Kind van de zon (1975) en haar relatie met Hugo Claus in het begin van de jaren 70. Ook op televisie bleef ze rebels met series zoals Waaldrecht (1973-’74) en Klaverweide (1975-’77), waarin maatschappelijke thema’s aan bod kwamen. In de serie Spijkerhoek (1990-’92) waren voor het eerst drugs en seks te zien op de openbare zender Veronica.

Slechts af en toe liet ze zich verleiden tot meer klassiek of literair werk, zoals de op Gerard Walschap gebaseerde serie Een mens van goede wil (1973-’74), Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan (1975-’76, naar Louis Couperus), Het wassende water (1986, naar Herman de Man), Op hoop van zegen (1986, naar het toneelstuk van Herman Heijermans) of het Zeeuwse Twee vorstinnen en een vorst (1981, naar R.J. Peskens). Toen ze in 2012 de rol van Wilhelmina in Beatrix, Oranje onder vuur (2012) aanvaarde, was ze al lang erkend als een van de onaantastbare boegbeelden van het Nederlandse drama.

Uitzonderlijk dook haar naam op in internationale producties zoals Paul Verhoevens Flesh+Blood (1985) of in Robert Altmans Van Gogh-portret Vincent & Theo (1990). Bovenal bleef Kitty Courbois een Nederlandse actrice die haar hele carrière lang film- en tv-rollen afwisselde met theaterwerk bij de Nederlandse Comedie, het Zuidelijk Toneel Globe in Eindhoven, Toneelgroep Baal en Toneelgroep Amsterdam. Toch genoot het filmmedium haar voorkeur. “Voor een camera vergeet ik mijn eigen leven, m’n sores”, getuigde ze. Ze deed dat telkens zonder te veel opsmuk. Naast haar zeer expressieve maar ietwat ruwe gelaatstrekken was vooral haar diepe, gedempte stem uit de duizend herkenbaar. Een Chris Lomme van het Noorden.

Afbeeldingsresultaat voor kitty courbois het gangstermeisjeHet gangstermeisje, 1966

Haar meest intense filmrollen kreeg ze van de joods-Nederlandse cineast Frans Weisz. Weisz en Courbois hadden beiden aan de toneelschool van Arnhem gestudeerd. Sindsdien bleef ze verbonden met zijn meest autobiografische films. In 1963 debuteerde ze na een paar rollen voor tv als cowgirl in Weisz’ korte studie van de spaghettiwestern Helden in een schommelstoel. In zijn Fellini-ode Het gangstermeisje was ze prominent in beeld. In het drieluik Leedvermaak (1989)/Qui vive (2001)/Happy End (2009) speelde ze een joodse die worstelde met de traumaverwerking na de Holocaust. Ze beschouwde zichzelf zowat als de Anna Magnani uit zijn oeuvre.

Een gelijkaardige persoonlijke stempel drukte ze op het werk van Hugo Claus. In Claus’ filmbewerking van Vrijdag (1981) gaf ze het toneelstuk nieuwe vleugels met haar nerveuze vertolking van de vrouw die haar berouwvolle echtgenoot moeilijk kan vergeven. Het was voor haar een hele klap dat Claus’ roman Het jaar van de kreeft uit 1972 over hun relatie ging. Claus verzachte de schok met de woorden: “Ik heb alleen elementen uit de liefde tussen Kitty en mij gebruikt, maar ik wil niet de indruk wekken dat ik mijn liefde voor Kitty exploiteer in dit boek … Ik wil wel zeggen dat Kitty Courbois zelf veel intelligenter en mooier is dan de hoofdpersoon uit mijn boek.”(uit: De interviewer en de schrijvers, Ischa Meijer)

† 11 maart

Geschreven door DIRK MICHIELS

Adieu Kitty Courbois (1937-2017)

Media: