About Endlessness

Welkom terug in het universum van de Zweedse meester Roy Andersson. In ABOUT ENDLESSNESS doet hij een nieuwe poging om ruimte en tijd te vatten. Vanuit de donkere sterrenhemel vormen zich de lichtpuntjes tot leesbare letters: ‘Om det oändliga’.

In de film inderdaad een blik op het oneindige. Lang aangehouden Gregoriaanse tonen en een offscreen vrouwenstem maken de eerste indruk compleet. Je zou kunnen denken: tragisch en betweterige grootspraak, maar dan heeft deze film je op het verkeerde been gezet. De wereld en de mensen die Andersson toont zijn vooral pietluttig, melancholiek en kwetsbaar. Hij is nooit de man geweest van geroep en getier of van uitroeptekens. Maar hij is ook geen oude zeurpiet. De monotone vrouwenstem becommentarieert nuchter wat er zich allemaal afspeelt in het ondermaanse: “Ik zag een man die verdwaald raakte; ik zag een vrouw die geen schaamtegevoel kende.” Met de zakelijke commentaarteksten creëert Andersson een zekere afstand. Dat doet hij ook met de camera die onbeweeglijk blijft, het totale kader omvat en nooit ergens op inzoomt of meerijdt. De camera is er enkel om te observeren, de uitgekiende kadrering bevat precies waar het om gaat. “Het is al september”, declameert een vrouw onbewogen vanuit de heuvels met panorama-uitzicht op de stad.

Veel van de oudere typetjes zijn witgekalkt, onnadrukkelijk, alsof ze al een afspraak hebben met de dood. Anderen staan onbeweeglijk als in een wassenbeeldmuseum. Zelfs een drietal fietsende meisjes dat even halt houdt aan een bar om een dansje te doen, krijgt hun mannelijke leeftijdsgenoten niet uit hun stoel. In nog meer taferelen zie je omstaanders zwijgend toekijken, om toch vooral niet betrokken te raken. De mensen op de loer vormen een stijlkenmerk van Roy Andersson, al sinds Songs from the Second Floor (2000), de eerste van zijn levenstrilogie, tot zijn vorige film A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence (2014). De vaalbleke decors zijn onopvallend, de decorelementen worden tot een minimum herleid, maar de toeschouwers van de spaarzame actie blijven wel aanwezig in het shot, als het koor in een Grieks toneelstuk dat commentaar geeft. Toch varieert Andersson. In tegenstelling tot zijn vorige films kunnen we hier zowaar spreken van een hoofdfiguur: de priester die zijn geloof kwijtgeraakt is. Hij heeft er nachtmerries over, met het zware eiken kruis opgejaagd op een hellend straatje in Stockholm. Hoe moet het verder met hem als hij nog gauw in de sacristie van de miswijn slurpt? Alvorens zwakjes op z'n voeten de communie te gaan uitdelen aan de gelovigen op de communiebank van de parochiekerk. Hij krijgt geen hulp van de onverschillige huisdokter en bij een volgende consultatie wordt hij zachtjes maar vastberaden de deur uitgewerkt omdat de dokter zijn avondbus nog moet halen.

Wat zich voor de lens afspeelt bevat minder humor dan normaal in de films van Andersson. Het is zelfs geen zwarte humor, zoals in die onvergetelijke scène uit A Pigeon waarin de caissière op een ferryboot vraagt of iemand het gerecht wil hebben van de man die net voor haar kassa ineengestuikt is. Dat soort droogkomische scènes ontbreekt, maar dat stoort niet eens zo erg. Zo heb je nog meer het gevoel dat de observaties uitgebeend zijn tot op het bot.

Sinds de eeuwwisseling is Roy Andersson uitgegroeid tot een heus Zweeds stijlicoon met zijn herkenbare tableaux vivants. Een trouwe schare aanhangers draagt hem op handen en elke nieuwe film geldt als een artistieke triomf, met prijzen in zowel Cannes als Venetië. Waarom de succesformule veranderen als ze nog lang niet uitgeput is, zo lijkt het adagio. Als toeschouwer weet je wat je kan verwachten:  meer van hetzelfde, of variaties op een thema, al naargelang hoe je 't bekijkt. Laat dit nu net de terugkerende thematiek van zijn oeuvre zijn: hoe je ’t bekijkt.

Beschikbaar voor thuiskijken op lumiereseries.be. Updates over bioscoopvertoningen volgen op filmmagie.be en cinenews.be

Geschreven door HUGO BERNAERS

About Endlessness

Regisseur: 
Scenario: 
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
Lumière

Media: