Venetië: Cuarón eert de vrouwen uit zijn jeugd

Gisteren ging Alfonso Cuaróns ROMA in première op de 75ste filmbiënnale van Venetië. De respectvolle, poëtische ode aan Cuaróns kindermeisje met een prachtige zwart-witfotografie overtuigde publiek en critici.

Netflix is welkom op dit filmfestival, in tegenstelling tot in Cannes. ROMA is een van de drie films in de hoofdcompetitie (naast de nieuwe van de broers Coen en 22nd July, het Utøyadrama van Paul Greengrass) geproduceerd door de streaminggigant. “We weten dat dit soort film het moeilijk zal hebben wereldwijd vertoners te vinden. Daarom is Netflix belangrijk: we willen dat de film een impact heeft en niet zomaar verloren gaat”, zo motiveerde Cuarón op de persconferentie zijn keuze. Producer David Linde vulde aan: “Het is een beetje naïef in deze tijd te geloven dat het publiek een film niet zal zien op de manier die het het beste vindt.”

Dat net ROMA deel uitmaakt van het Netflixdebat is merkwaardig, want de verfijnde fotografie, verzorgd door Cuarón zelf, valt meer op dan het verhaal. De lange shots met geen of een trage camerabeweging zijn op pellicule gedraaid, wat de beelden een gevoel van diepte en contrast geeft dat je digitaal nooit zou kunnen evenaren. Ook de mise-en-scene laten we liever niet onvermeld. Kan je ROMA dus best bekijken op het grote scherm? Absoluut. Gelukkig kon Cuarón iedereen tijdens de persconferentie geruststellen: Netflix zal ook zorgen voor een release in de zalen. Hoe dat precies in zijn werk zal gaan, is nog onduidelijk.

ROMA is veruit de meest persoonlijke film van Alfonso Cuarón, die zijn strepen al meer dan eens verdiende met Y tu mamá también (2001), Children of Men (drie Oscarnominaties en twee BAFTA-awards in 2004) en Gravity (zeven Oscars in 2014). De titel verwijst naar de wijk in New Mexico waar hij opgroeide, in een gezin waarover hij hier een poëtisch relaas vertelt vanuit het opvallende perspectief van de huismeid. Het respect waarmee Cuaron haar verhaal benadert, maakt van ROMA een ode. Ondanks de racistische pretext – een blanke, rijke vriend van de familie zegt: “But she’s a gringo, that doesn’t count!” – is Cleo (eerste rol van Yalitza Aparicio) geen slachtoffer. En zo ziet ze zichzelf ook niet. Ze wordt niet uitgebuit, maar net opgenomen in het gezin, eerst door de kinderen (die haar meer zien dan hun eigen moeder) en later ook door de grootmoeder en vrouw des huizes. De spanning tussen erbij horen en een buitenstaander zijn keert de hele film terug.

De visueel erg sterke taferelen teren op Cuaróns losse herinneringen aan zijn jeugd eind jaren 60, begin jaren 70. Al geeft hij Cleo wel haar eigen verhaallijn, inclusief scènes waar de kleine Alfonso nooit bij geweest kan zijn.  Over verschillende jaren heen schetst ROMA een epos in losse episodes over een familie met aan het hoofd twee sterke vrouwen. Beiden worden verlaten door hun mannen, die er in hun korte screen time bekaaid vanaf komen. Maar dan gebeurt er iets krachtigs, iets hoopgevends, wat deze ode alleen maar completer maakt: de twee vrouwen groeien naar elkaar toe en het gezin komt er sterker uit.

In een film die meer persoonlijk dan politiek is, zorgen de protesten rond het iconische jaar 1968 vooral voor de sfeerschepping. Met een scène waarin Cuaróns gezin met enkele bevriende burgerijfamilies nieuwjaar viert op een buitenverblijf, kaart hij de destijds vanzelfsprekende decadentie aan. Deze tot de verbeelding sprekende episode, die gerust op zichzelf zou kunnen staan als een kortfilm, culmineert in een haast absurde scène. Een feestvierder in een groot monsterpak begint te zingen voor de razende vlammen van een bosbrand, terwijl de kinderen tevergeefs de brand proberen te blussen met kleine emmertjes. 

Meer nog dan bij Children of Men of Gravity is er regelmatig plaats voor ironische humor, zoals de ‘dikke bak’ van de pater familias die amper in de garage raakt en die zijn vrouw uit wraakzucht steeds een beetje meer vernielt, of de hondendrollen die, nadat er een keer een opmerking over is gemaakt, hardnekkig in beeld blijven komen. Maar van Cleo’s verhalen gaat meestal een zekere tragedie uit, niet het minst omdat ze zo onschuldig en naïef is. Haar tragiek wordt nog versterkt door de zwart-witfotografie. Netflix of niet, bij de release van de film in de Belgische zalen, haast je je best naar de cinema!

Geschreven door CHARLOTTE TIMMERMANS