Segunda vez herneemt Argentijnse trauma's

Afgelopen zomer ging de hoofdprijs van de internationale competitie op het 29ste FIDMarseille ex acquo naar twee Spaanse filmmakers: Albert Serro voor zijn 'Roi soleil', opvolger van 'La mort de Louis XIV', en Dora García voor haar SEGUNDA VEZ. Die laatste is nu te zien in CINEMATEK.

Het Festival International de Cinéma in Marseille heeft zijn roots in documentaire film, maar geeft daar graag een experimentele invulling aan en staat ook open voor fictiecinema. SEGUNDA VEZ, een Noors-Belgische productie, past in de traditie van het FID door een historische, feitelijke basis op te voeren in performances met een politieke lading. Genoemd naar een kortverhaal van de Argentijn Julio Cortázar, vindt SEGUNDA VEZ inspiratie bij het werk van diens landgenoot Oscar Masotta (1930-1977), een multidisciplinaire kunstenaar en auteur die in de jaren 60 de ideeën van de Franse psychoanalyticus Jacques Lacan introduceerde in Argentinië.

De film bestaat uit meerdere door elkaar vertoonde en losjes aan elkaar gekoppelde lagen. Zo herneemt García drie performances van Masotta: Para inducir el espíritu de la imagen, El helicóptero en El mensaje fantasma. Rode draad in deze acties zijn patronen van onderdrukking en onzekerheid. Ze reflecteren op het steeds meer door geweld beheerste Argentinië (dat Masotte in 1974 ontvluchtte). Zo gaan fel wit licht en scherpe elektronische tonen van een performance over in een in rood badende foto van 16 politieke gevangenen die in 1972 werden geëxecuteerd.

Onderdrukking en onzekerheid komen ook terug in het laatste deel van SEGUNDA VEZ, een enscenering van het gelijknamige kortverhaal van Cortázar waarin Argentijnse burgers om onduidelijke redenen opgeroepen worden voor ondervraging. Een van hen is er voor de tweede keer, al zorgt dat voor meer verwarring dan inzicht in de reden waarom ze de bureaucratische interviews moeten komen afleggen.

Scènes opgenomen in een Leuvense universiteitsbibliotheek tonen niet alleen discussies over de oorsprong en aard van happenings, ze blikken ook terug op de complexiteit van het peronisme, dat in de jaren 50 tot 70 zowel extreemlinkse als extreemrechtse posities innam. Tijdens deze gesprekken aan de houten tafels van een leeszaal (een bordje met het Nederlandstalige 'stilte' komt duidelijk in beeld) worden de sprekers in de gaten gehouden en gefilmd door mensen op de balkons.

Zo hangt er een unheimliche sfeer rond het intellectuele debat, dat in García's vorige film The Joycean Society (2013) nog een speels karakter had. Daarin ging het immers om een leesgroep die zin per zin Finnegans Wake van James Joyce overloopt, opnieuw aangevuld met een Vlaamse academische toets: in The Joycean Society door de Antwerpse professor en Joycekenner Geert Lernout.

De gesprekken en performances in SEGUNDA VEZ worden - zoals in The Joycean Society - gefilmd met een los gehanteerde camera, vaak in close-up, met wisselingen in focus en doorgaans een niet-klassieke cadrage. Samen met uit performances opgebouwde structuur tekenen deze formele keuzes de eerder conceptuele dan op observatie steunende reflecties van de Spaanse kunstenaar-filmmaker García, die jarenlang in Brussel woonde en daar in contact kwam met productieplatform Auguste Orts. Zij brengen haar in samenwerking met CINEMATEK opnieuw naar Brussel, in een programma met filmmaker Luke Fowler. Op 9 oktober staat The Joycean Society op het programma, op 10 oktober SEGUNDA VEZ.

Beeld: SEGUNDA VEZ

Geschreven door BJORN GABRIELS