Documentaire Elephant’s Dream op 7 februari in KVS (Brussel)

Op een nationale stakingsdag in première gaan met een documentaire over de stilstand in Congolese overheidsinstellingen? Het overkwam ELEPHANT'S DREAM van de Vlaamse filmmaker Kristof Bilsen vorig jaar op 15 december. In de Antwerpse Roma, waar eerder die dag de over besparingen bezorgde burgerbeweging Hart Boven Hard verzamelen blies, was ’s avonds te zien hoe drie openbare diensten – post, brandweer en treinvervoer – in de Congolese hoofdstad Kinshasa eraan toe zijn.
Bilsen treurde niet over de samenloop van omstandigheden die de nationale stakingsdag en zijn première samenbracht. Hij zag er zelfs een waardevol spiegelbeeld in. “Wat ik geleerd heb tijdens het maken van deze film is dat een goed functionerende en sociale overheid bijzonder belangrijk is. Het vangnet dat wij collectief spannen is iets wonderlijks”, vertelde hij aan De Morgen.

Zo sluit ELEPHANT'S DREAM aan bij de Belgische, en bij uitbreiding Europese, discussie over hoe we onze openbare dienstverlening ingevuld willen zien. Al gaat de documentaire in essentie wel over hoe enkele ambtenaren omgaan met de Congolese overheidsinstellingen en hun uitgeholde status.

Al vanaf de openingsscène, waarin een fanfare in en uit het beeld stapt, baadt ELEPHANT'S DREAM in een beckettiaanse sfeer. En die versterkt alleen maar wanneer blijkt dat het postkantoor nauwelijks post bedeelt, het brandweerstation uitgebrand is en het treinstation slechts uitzonderlijk een trein begroet, maar een tegen zijn pensioen aanschurkende spoorwegbeambte wel uitvaart tegen een student die zomaar de rails oversteekt.

ELEPHANT'S DREAM vertelt hoe zijn personages pendelen tussen apathie en hoopvolle vooruitzichten. De werknemers komen elke dag plichtsgetrouw naar hun werk, ook al krijgen ze amper loon uitbetaald. Ze stappen mee in het bureaucratische kluwen, maar beseffen – zoals een van hen zegt – dat ze leven volgens het motto “Trek je plan.”

Tijdens bedaarde observaties van de werkplekken horen we de ambtenaren reflecteren over hun situatie. Bij de ene overheerst gelatenheid, bij de andere borrelt frustratie op, maar hoe dan ook lijkt de sluimerende onvrede de weg naar verandering te wijzen. Komt die in de vorm van elektronisch bankieren, aangekondigd als de “revolutie van modernisering”? Behalve een likje verf, nieuwe kleurrijke hemden en een schreeuwerige marketingcampagne lijkt werkelijke vooruitgang uit te blijven.

Toch is er merkbaar verandering op til. Detecteert ELEPHANT'S DREAM daarmee een groeiend misnoegen bij de Congolese bevolking, dat vroeg of laat zal worden omgezet in daadkracht? Vorige maand manifesteerde deze ontevredenheid zich in protesten tegen een (veel tijd eisende) volkstelling die de verkiezingen in 2016 zou uitstellen en zo president Joseph Kabila langer dan wettelijk toegestaan aan de macht zou houden.

ELEPHANT'S DREAM begint met een favoriete zegswijze van de Nigeriaanse auteur Chinua Achebe: “Until the lions have their own historians, the history of the hunt will always glorify the hunter.” Een film van een westerse filmmaker over Afrika kan niet heen om (post-)koloniale vraagstukken. Vrij recente (deels) Vlaamse documentaires of filmessays getuigen daarvan, op heel uiteenlopende manieren: Enjoy Poverty van Renzo Martens, Spectres van Sven Augustijnen, Vita Nova van Vincent Meessen, werk van Sarah Vanagt, Thierry Michel, Bram Van Paesschen… of Peter Krügers N – The Madness of Reason (bioscooprelease op 10 maart). En nu dus ook ELEPHANT'S MAN.

Bilsen pakt deze gevoelige materie aan door zijn focus te verleggen naar het persoonlijke perspectief van zijn personages, in een documentaire die met humorvolle luciditeit de politieke en institutionele patstelling aanvecht.

De Brusselse première van ELEPHANT'S DREAM, op zaterdag 7 februari in KVS, maakt deel uit van het festival Congolisation, dat dit jaar voor de eerste keer een maand lang aandacht schenkt aan de Congolese diaspora in België.

Geschreven door BJORN GABRIELS
 
onomatopee