ARCHIEF E ESCAPIST (THE) [ 26.02.2010 ]

door Ivo De Kock Julie Decabooter

Regie: Rupert Wyatt
Met: Brian Cox, Joseph Fiennes
Productie: UK, 2008, 102’
Distributie: Twin Pics
Bespreking: FM nr. 603

FILM: ***

“Ik wou THE ESCAPIST voor dat personage maken en niet voor mij of voor mijn generatie,” zegt regisseur Rupert Wyatt, “maar de film is ook een hommage aan de Franse films uit de jaren 60 - die van Jean-Pierre Melville, Jacques Becker - en ook aan de Amerikaanse films uit de jaren 70. Daarom zit er wel een retrosfeer in”.

“Als je het letterlijk neemt, is dit geen getrouwe weergave van een hedendaagse gevangenis,” stelt Rupert Wyatt (Get the Picture), “maar dat was ook de bedoeling niet. Want uiteindelijk staat deze gevangenis voor Frank Perry. Het gaat over een man die met een bepaalde leeftijd en levenservaring in de cel is beland - en toen is het leven daarbuiten opgehouden. Dat was voor mij interessant: die gevangenis creëren. We zien de buitenwereld pas aan het einde van de film! Ik wou het idee overbrengen dat de gevangenis zijn wereld is”. De centrale figuur van THE ESCAPIST is een tot levenslang veroordeelde man die zich met zijn lot heeft verzoend. Tot het leven van zijn dochter in gevaar blijkt en hij wil ontsnappen. Met medegevangenen begint hij een uitbraak voor te bereiden. Maar tussen plannen en werkelijkheid staan menselijke spanningen.
“De titel heeft twee verschillende betekenissen,” aldus Wyatt, “dat wordt aan het eind van de film duidelijk. Als ’escapist’ wil hij niet zozeer zijn gevangenis ontvluchten, maar nog iets anders. De werkelijkheid misschien. En het feit dat het enkelvoud is en geen meervoud, wijst erop dat het om Frank Perry gaat, de rol van Brian Cox. Een ontsnapte (an escapee) is volgens mij toch iets anders; dat is eigenlijk iemand die al ontsnapt is. Terwijl an escapist plant om te ontsnappen”. Op aanraden van Cox stak hij dit drama in een genrejasje (“Genrefilms worden nu eenmaal makkelijker gefinancierd”) en om met de acteur te kunnen werken schreef hij de rol op diens lijf. “De film is erg afgemeten en sterk qua stijl en verhaallijn,” zegt Wyatt, “en als ik, naast het logische verhaal, dieper in was gegaan op het verhaal van andere gevangenen, dan zou het publiek zijn afgeleid. Ik wou niet dat ze de personages of hun daden zouden veroordelen, ik wou liever dat ze hen door hun daden zouden leren kennen. Dat is een andere manier om de personages te ontwikkelen”. Maar, “er zit ook een zekere realiteit in. Ik heb research gedaan, met mensen gepraat, mijn gezond verstand gebruikt. Gevangenen die opgesloten zitten tussen vier muren en altijd met elkaar te maken hebben laten hun zwakheden niet zien. Ze stellen zich niet zo open om zich niet bloot te geven. Ze zitten in een soort hiërarchie zoals in een apenkolonie. Het gaat er nogal anarchistisch aan toe. Mij lijkt het logisch dat die mannen zowel emotioneel als fysiek gevangen zitten”.
Wyatts mise-en-scène is briljant: geluid helpt om een sfeer van gevaar op te roepen, een dominospel biedt visueel overzicht en de narratieve opbouw is intelligent. “Mijn scenarist Daniel Hardy en ik hadden reeds van bij het begin die door elkaar gemonteerde scènes in gedachten,” bekent Wyatt, “je ziet de ontsnapping zelf al heel vroeg, en dan keren we terug naar de voorbereiding. We vertellen twee parallelle verhalen die we door elkaar weven. Pas aan het eind komen ze samen. Maar tijdens het schrijven hebben we ze gescheiden. We wilden zeker weten dat ze ook los van elkaar konden staan. Toen wisten we dat ze in narratief opzicht klopten, maar ook qua genre en op het dramatische niveau. We wilden het tempo van de ontsnapping hoog houden. Maar wat het tempo van de voorbereiding van de ontsnapping betreft, wilden we het rustiger houden om een sterk contrast te creëren. De ontsnapping is dan ook gefilmd met de camera in de hand, met snelle beelden, alsof we midden in de ontsnapping zitten. In de gevangenis is de camera statisch. Ik heb de personages zoveel mogelijk vastgezet binnen het kader. Met dit opzet, met die door elkaar gemonteerde scènes, was het toch duidelijk waar we in het verhaal zaten”. (jdc/idk)

EXTRA’S: **

Interview.