ARCHIEF U UP [ 28.01.2010 ]

door Ivo De Kock Julie Decabooter

Regie: Pete Docter & Bob Peterson
Met: Ed Asner, Christopher Plummer
Productie: USA, 2009, 96’
Distributie: Disney
Bespreking: FM 596, 598 & 602

FILM: ****

avonturen van een oude man in Pixars tiende parel

“Ik had een tekening gemaakt van een oude mopperkont met een heleboel vrolijke ballonnen,” aldus UP-regisseur Pete Docter, “de grote tegenstelling leek me fantastisch”. In haar tiende animatieparel schetst Pixar een mooi portret van een oude man met een jonge geest en een levenslange droom.

“In onze cultuur gaat het om jeugd en levendigheid, om spanning en nieuwe ideeën,” benadrukt supervising animator Scott Clark, “dat is mooi. Maar écht geweldig is het begin van deze film, waarbij je in de eerste twintig minuten een heel leven ziet voorbijgaan. Het verhaal begint pas als de man 78 jaar oud is. En dát zorgt voor de immense diepgang”. Carl is een Spencer Tracy-lookalike die alleen leeft in een huisje omringd door grote gebouwen en boze promotoren. Zijn droom - ver reizen - maakt hij waar samen met zijn buddy Russell, een veel te dik jongetje. Hun avonturen zijn spectaculair maar dé verrassing van UP is de haast stomme, twintig minuten durende proloog. De 77 eerste levensjaren van Carl passeren de revue in een ontroerend liefdesverhaal. Enkel droogstoppels blijven daarbij onbewogen. Wat Pixar typeert, is dat de makers zich hierbij laten leiden door verwondering. “In het park zie je zo’n oude man zitten en denk je toch van ’wow’, wat heeft die allemaal meegemaakt?,” aldus Pete Docter, “hij heeft zo ongelooflijk veel gezien!” Dat inspireerde Docter tot het tekenen van een oude man met een boel ballonnen. “Al die vrolijke kleuren met zulke brombeer!,” zegt co-regisseur Bob Peterson, “daar zagen we wat in en zo is het begonnen”. Na de oude man kwam het huis. “Het idee van een man die wegvliegt in een huisje vol ballonnen liet ons al gauw niet meer los,” zegt Docter, “alleen was de vraag: waarom doet een man dat?” Er werd een geliefde verzonnen. “Vrij snel kwam het idee om ze als kinderen te laten zien, tot aan hun oude dag toe,” vult Peterson aan, “dat is de crux van de film. Als het publiek niet van Ellie gaat houden en niet begrijpt waarom Carl zoveel van haar houdt, dan begrijp je ook niet waarom Carl dit doet. Je moet hun bijzondere band van kindsaf voelen, op een heel directe en snelle manier. Ik ben dol op super 8 filmpjes; daarom dacht ik bij deze sequentie: laten we ervoor gaan, laten we het gewoon proberen met alleen muziek en beelden. Dat is bijna hetzelfde als het kijken naar een super 8 filmpje”.
Na deze magistrale intro volgt UP een conventioneler spoor maar de vindingrijkheid, de humor en het vermogen om boeiende personages te creëren (ook voor bijrollen) van Pixar staan garant voor een meeslepende animatiestijl. Een stijl die voor het eerst geïnspireerd lijkt door de poëtische verbeeldingskracht van Miyazaki. Verschillende documentaires belichten Pixars gedetailleerde aanpak. Research van oude mensen, hondengedrag, vliegtuigen, struisvogels en ballons lag aan de basis van figuren en objecten. Geloofwaardigheid is immers ook voor animatie belangrijk. “Als het huis wegvliegt moeten er voldoende aanwijzingen zijn dat dit kan,” stelt Docter, “daarom gebruikten we meer dan 10.000 ballonnen en namen we het voorbeeld van een heteluchtballon om de juiste volumes te creëren. De ballonnen moesten zo natuurgetrouw mogelijk zijn”. Maar techniek is steevast verbonden met emoties. “Bij animatie gaat het allemaal om de vorm van het personage,” aldus Doctor, “Russell heeft de vorm van een ei; het geeft je het gevoel dat je voor hem moet zorgen. Hij is zacht en rond. Daarnaast moest hij ook leuk zijn want het blijft een kind”. Iemand met gevoelens. “Russell ervaart de scheiding van zijn ouders als een leegte gesymboliseerd door het ontbrekende speldje op z’n vest,” zegt Peterson, “er mankeert iets, vlak boven zijn hart”. Ook de interactie met de oude man was cruciaal. “We zochten vooral naar een goed contrast met Carl die rechtlijnig is” zegt Doctor. “Carl bestaat uit vierkanten en dozen,” vult Person aan, “hij is vastgeroest. Hij moest opgesloten zijn. Hij zit gevangen in zijn huis. Dus hebben we hem vierkant gemaakt”. (jdc/idk)

EXTRA’S: ****

Commentaar, documentaires, spelletjes, verwijderde scènes. Pete Docter: “Het moest een huis worden dat echt zou kunnen zweven. Baksteen ziet er wel cool uit maar je denkt daar niet van dat het kan zweven”. “Het moest een klein en knus huisje worden dat bedreigd werd door al die bouwwerkzaamheden; een piepklein huisje. “Shot na shot moest je als kijker zien dat Carl heel opgesloten is in z’n huis, zijn omgeving”. “Het huis is niet alleen een set maar ook een symbool voor Ellie die overleden is. Door de aanwezigheid van dat huis is ook zij de hele film aanwezig. Dat huis is de kern van hun relatie en Carl klampt zich daaraan vast”. Bob Peterson: “Pas tegen het eind van de reis beseft hij dat zij niet het huis is. Zij zit in hem. Zij gaf hem de middelen om door te gaan. Uiteindelijk blijkt het een leeg huis... omdat zij er niet is”. “Op het moment dat Carl het huis loslaat is dat bijna een ontlading voor hem. Dat is best heftig”. “Als Carl een vliegend huis heeft, dan moet de schurk toch minstens een gigantisch luchtschip hebben. Hij heeft een gigantische zeppelin!”