FILM VAN DE WEEK 11/10/2006 :: AN INCONVENIENT TRUTH

Onze filmcritici scheiden het kaf van het koren en puren uit de wekelijkse über-aanbieding hun eigenwijze topdrie.

Gewezen Amerikaans vice-president en presidentskandidaat Al Gore ontving ons op audiëntie in Brussel. Tijdens zijn doorreis sprak de imposante gelegenheidsfilmster over AN INCONVENIENT TRUTH, de multimediashow-documentaire van Davis Guggenheim waarin hij vakkundig onze geesten kneedt: “Als het politieke systeem verlamd is, dan moet je over die hoofden van politici heen. Probeer de massa te overtuigen. Dat is de enige manier om verandering te forceren”.

JULIE DECABOOTER

FILMMAGIE: Wanneer de traditionele media het hete onderwerp van klimaatsopwarming niet voldoende in de spots zetten, denkt u dat film die rol dan op zich kan of moet nemen?

AL GORE: In de jongste decennia is het overleg over de democratie grondig getransformeerd. 200 jaar terug was er het geschreven woord. Dat leidde tot de verlichting en een gesprek dat georiënteerd was in het vinden van de waarheid, van de beste bewijzen, van de rol van de rede. 50 jaar geleden nam tv die rol over. In de VS is dat medium zo dominant dat elke Amerikaan gemiddeld 4,5 uur per dag tv kijkt.
Film is nu één van de enige resterende uitgangskleppen om een complexe materie uit te leggen. Als je het onderhoudend en humoristisch kan maken, en toch nog vele feiten weet door te geven, dan is het een manier om door het vandaag ontoereikende politieke overleg te breken. Je stapt immers direct op de mensen af. De film was niet mijn idee en ik was sceptisch of het zou lukken, maar nu heb ik zéér uitvoerige theorieën waarom het werkt (lacht).
Ik vind het mooi dat vele Amerikanen me zeggen dat, alhoewel ze terughoudend waren, AN INCONVENIENT TRUTH hen overtuigde. Natuurlijk word ik ook aangevallen. Sommige van de grootste vervuilers smijten er jaarlijks miljoenen dollars tegenaan om mensen in verwarring te brengen. Zij haten de film omdat die de waarheid zegt; dat wat niet in hun kraam past. Alle klimaatspecialisten in de VS beweren: Al Gore heeft de wetenschap aan zijn kant. Maar ExxonMobil valt de film aan via tv-spotjes! In andermans naam, maar goed.

U rekent dat we het ‘point of no return’ in minder dan 10 jaar tijd bereiken. Wat maakt u er zo zeker van dat de mentaliteit binnen die periode moet veranderd?

GORE: Dat cijfer komt van deskundigen met het hoogste niveau van expertise. Jim Hansen bijvoorbeeld, topwetenschapper en climate modeller in dienst van de NASA, is hierin allang gespecialiseerd. Hun computermodellen worden alsmaar preciezer; ze geven het kleinste detail weer. Het tempo van het veranderingsproces in de wereld is verhoogd en er zijn enkele points of no return die wetenschappers in gedachten hebben wanneer ze over die tijdsrekening praten.
Voorbeeldje van iets dat we moeten voorkomen? Als de ijskap van de noordpool volledig wegsmelt, komt deze nooit meer terug! Toch niet op een tijdsschaal die relevant is voor het menselijke ras. Dat zou de hitte-absorptie van de zon dramatisch wijzigen. Iets anders: er zit erg veel koolstof en methaan in de bevroren toendra van Siberië en een deel van Alaska. Als deze smelten en de gassen in de atmosfeer oplossen, zou dat de bestaande luchtvervuiling nog eens verdubbelen. We moeten dat stoppen!
We dienen alleszins een goede start te nemen door eerst de mate van toename te reduceren, en dan de absolute hoeveelheid te verminderen. We hebben alles wat nodig is, behalve de wil om te handelen. Die kan er komen door kennis over wat er op het spel staat. 10 jaar tijd is genoeg. Niet dat we 9 jaar kunnen wachten; we moeten NU iets doen.

Pas op het einde van de film geeft u hoop en volgen er suggesties van wat we kunnen doen.

GORE: Voor je mensen vertelt hoe je de klimaatscrisis moet aanpakken, moet je ze overtuigen dat er een ernstig probleem ís. Pas dan zullen ze oplossingen zoeken en gaan ze politieke verandering eisen. Weet je, ook in België is het zo dat de échte ‘ongemakkelijke waarheid’ luidt: zelfs al doe je het maximum van wat er politiek haalbaar is, dan nog schiet je tekort aan het minimum dat noodzakelijk is om het probleem ten gronde op te lossen.

U was vice-president van de VS en dus één van de gewichtigste personen ter wereld. Beweert u dat u nu kan ingrijpen in hoe mensen leven terwijl u dat toen niét kon?

GORE: Wel, ik was géén president. Er is een verschil. Ik ben trots op wat ik kon bereiken, maar zowel een president als een vice-president zijn verantwoordelijk voor gigantisch véél. Nu kan ik focussen op één onderwerp. Ik heb niet meer toegang tot dezelfde machtsechelons als toen ik vice-president was, maar ik heb nu wèl de mogelijkheid om te communiceren. Dit issue is prioritair. Maar niemand die vandaag in de VS politiek actief is, ziet het als een dominant thema. Ik wel, en ik doe er alles aan opdat de presidentskandidaten van zowel de Democraten als de Republikeinen het als urgent moéten zien.

Wat was dan het lastigste obstakel waardoor u bijvoorbeeld het Kyoto-protocol niet kon onderschrijven?

GORE: We tekenden het wèl! Ik ging persoonlijk naar Kyoto, en we wilden er een doorbraak forceren. Ik overtuigde Clinton om te tekenen, maar dat verdrag moet nadien worden goedgekeurd door de senaat. Daar kon ik noch de Republikeinen noch voldoende Democraten overtuigen. Niet vergeten: in 1997 schreeuwde meer dan de helft van de kranten dat de opwarming van de aarde onrealistisch was. Daarenboven kón ik als vice-president niet zeggen dat dit de beleidsfocus moest worden. Een van de dingen die deze ervaring me leerde: richt je tot de mensen. Zíj moeten willen veranderen.

U beschouwt de klimaatsopwarming niet als een politieke maar als een morele zaak. Is het kapitalisme en de vereiste om te groeien dan geen hinderpaal?

GORE: Het is een moreel, een ethisch, zelfs een spiritueel issue. Maar de oplossingen zullen politiek en economie erbij betrekken. Kapitalisme an sich hoeft geen hindernis te zijn. Sommige ingrepen zijn essentieel om van het kapitalisme een geallieerde te maken in plaats van een tegenstander. Nu houden de keuzes in de markt onvoldoende rekening met de gevolgen voor het milieu. Deze worden nog beschouwd als een ‘bijkomstig effect’ terwijl het label ‘externality’ een illusie is.
We stelden alternatieven voor om de wijze waarop het kapitalisme omgaat met waarden en milieuzaken, te reguleren. Ik wou de taksen op tewerkstelling verminderen en dat putje vullen door de taksen op vervuiling, hoofdzakelijk koolstofdioxide, te verhogen. Zodat we zakenlui aanmoedigen om mensen te werk te stellen maar ze ontmoedigen om het milieu te verwoesten. Gewoon een shift in het belastingssysteem is één manier om een prijskaartje te kleven op de gevolgen van koolstofuitstoten. Als we dat zouden doen, dan zou de markt zich al behulpzamer tonen om de crisis op te lossen.

Wat is het verschil in uw betrokkenheid in de opwarming van de aarde, als je vandaag vergelijkt met uw standpunten van in de late jaren 60?

GORE: Ik heb kunnen leren van grote wetenschappers, die de eersten waren om de CO2 in de atmosfeer te berekenen. Het patroon was van in het begin duidelijk; sinds dan namen de bewijzen alleen toe! Ik ging naar de noordpool. Alleen al die kap zién smelten is een ongelooflijke ervaring. Ik trok naar New Orleans in de directe nasleep van orkaan Katrina; zién uitkomen wat er in de jaren 60 en 70 werd voorspeld had een grote impact op me.
In mijn privé-leven beleefde ik ook dingen die me onderuit haalden, mijn levenshouding en prioriteiten bijstuurden - dat steekt hier en daar in de film. Door dit alles kwam deze crisis bovendrijven als het belangrijkste waar ik mijn tijd mee kan vullen.
Soms liet ik vallen dat dit item een uitdaging is voor onze morele verbeeldingskracht. Vandaag voel ik me in staat om die uitdaging aan te gaan; ik ben sterker, rijper en wijzer dan 40 jaar terug. Ik zie het probleem levendiger en vond intellectuele moed. Op emotioneel vlak versta ik de realiteit ervan beter want ik voélde de mogelijkheid van het verlies van wat het waardevolst is op deze planeet. Dát gaf me doorzettingsvermogen.

BRUSSEL - OKTOBER 06

1 AN INCONVENIENT TRUTH

Toen het jongste Festival van Cannes voor hem de rode loper uitrolde reageerde ‘filmster’ Al Gore met zelfspot. “Wie mij vroeger zocht in een kamer vol geheime agenten had het makkelijk,” zei de voormalige Amerikaanse vice-president en presidentskandidaat, “ik was de stijve hark!” Dat houterige imago wordt door de documentaire AN INCONVENIENT TRUTH niet vernietigd, daarvoor zijn Gore’s grapjes wat té geforceerd, maar wel grondig bijgestuurd. Al Gore blijkt een gedreven man met een missie en een boodschap. Gewapend met zijn laptop wil hij het publiek (in zalen en nu ook bioscopen) via een veredelde PowerPoint-presentatie overtuigen dat het point of no return wat betreft global warming niet meer veraf is (10 jaar schat Gore). Met kaarten, grafieken, voor-en-na foto’s (van gletsjers en poolijs) en beelden van natuurrampen wijst de man die (in zijn eigen woorden) “used to be the next president of the United States” dat het pad van de onomkeerbare zelfvernietiging dringend moet worden verlaten. (...) Gore schittert niet in technische argumenten (zijn ‘groene economie’ wordt zwak onderbouwd) maar blinkt wel uit in het bewerken van geesten. Overtuiging, geloof en bezieling zijn cruciaal. En ook een wat naïef vooruitgangsdenken. Op dat vlak lijkt hij op de idealisten uit Frank Capra-films. Gore doet ook wat denken aan James Stewart en wordt door regisseur Davis Guggenheim vaak vanuit heroïsch kikvorsperspectief in beeld gebracht. De strijdende eenzaat kampt, net zoals die andere Amerikaanse helden in de docs Fahrenheit 9/11 en Supersize Me, tegen het establishment dat er volgens Al Gore (in Le Monde) voor zorgde dat “televisie het debat verstikte”. Wie het vooruitgangsgeloof niet deelt zal meer waarde hechten aan ‘De Ondergang’ van geograaf en evolutionair-bioloog Jared Diamond, een boek waaruit blijkt dat niet alle beschavingen op overleven en progressie gericht zijn, maar deze doc heeft wèl de verdienste een ‘ongelegen komende waarheid’ op boeiende wijze te presenteren. “Films zijn een middel om iets anders dan gepasteuriseerde informatie te serveren” stelt Gore en daar slaagt AN INCONVENIENT TRUTH wonderwel in. (idk)